Twój partner w planowaniu ślubu i wesela Dla firm Kontakt
Tradycje weselne

Swat i swatka – dawni pośrednicy miłości

Redakcja ABC Ślubne Opublikowano
Swat i swatka – dawni pośrednicy miłości

Swat i swatka to dawni pośrednicy, dzięki którym na polskiej wsi zawierano małżeństwa. To oni wybierali kandydatów, chodzili w swaty do domu panny i negocjowali warunki. Choć dziś pary poznają się same – w szkole, pracy czy przez aplikacje – postać swatki wraca w nowej formie: przyjaciółki, która przedstawiła sobie przyszłych małżonków. Przybliżamy dawne zwyczaje i podpowiadamy, jak je dziś wykorzystać.

Kim byli swaci

Swatem był zwykle starszy, szanowany i wygadany mężczyzna z wioski, a swatką – kobieta, która znała wszystkie rodziny w okolicy. Wiedzieli, kto ma ile ziemi, jaki ma charakter i z kim warto połączyć rodziny. Często pełnili też rolę starosty weselnego, czyli gospodarza i mistrza ceremonii na weselu. W niektórych regionach nazywano ich dziewosłębami.

Jak wyglądały swaty

Swat przychodził do domu panny wieczorem, zwykle z kandydatem na męża, i przynosił butelkę wódki przewiązaną wstążką. Rozmowa zaczynała się od żartów i opowieści o „zbłąkanej jałówce” czy „kupnie”, by dopiero później przejść do sedna. Jeśli rodzina się zgadzała, wypijano wódkę, a przy kolejnym spotkaniu ustalano szczegóły. Więcej przeczytacie w artykule o zmówinach.

Czarna polewka i kosz

  • czarna polewka – zupa z kaczej krwi podawana kandydatowi oznaczała odmowę,
  • kosz – według przekazów odrzucony kandydat mógł dostać kosz, stąd powiedzenie „dać kosza”,
  • wódka niewypita – odstawienie butelki swata również było sygnałem odmowy.

Te zwyczaje przetrwały w języku – do dziś mówimy, że ktoś dostał kosza.

Starosta weselny

Na dawnym weselu swat często pełnił funkcję starosty – prowadził obrzędy, przemawiał w imieniu rodzin, wznosił toasty i dbał o porządek. Dziś jego rolę przejmuje wodzirej. Więcej przeczytacie w artykule o wodzireju na weselu.

Współczesne swatki

Dziś swatką bywa przyjaciółka, która zaprosiła oboje na tę samą imprezę, kolega z pracy czy siostra, która podsunęła numer telefonu. Wiele par wie dokładnie, komu zawdzięcza poznanie. Takie osoby zasługują na szczególne miejsce na weselu. Więcej przeczytacie w artykule o wyborze świadków – bo często to właśnie swatka zostaje świadkową.

Jak uhonorować swatkę na weselu

Możecie wznieść toast na jej cześć, wspomnieć o niej w przemowie, posadzić ją przy stole głównym lub podarować jej wyjątkowy upominek. Zabawnym pomysłem jest tabliczka „Swatka roku” czy medal. To miły gest, który zostanie zapamiętany. Pomysły na przemowę znajdziecie w artykule o przemowie pana młodego.

Swaty jako zabawa na zaręczynach

Inscenizacja dawnych swatów może być świetną zabawą podczas przyjęcia zaręczynowego czy spotkania rodzin. Przyjaciel przebrany za swata przychodzi z butelką przewiązaną wstążką i w żartobliwy sposób prosi o rękę panny. Rodziny od razu się rozluźniają. Więcej przeczytacie w artykule o przyjęciu zaręczynowym.

Swaci w innych kulturach

Pośrednicy małżeńscy byli obecni w wielu kulturach – u Żydów, na Ukrainie, w Indiach czy Japonii. W niektórych społecznościach nadal odgrywają ważną rolę. Więcej przeczytacie w artykułach o ukraińskich tradycjach weselnych i zwyczajach ślubnych na świecie.

Najczęstsze pytania

Kim był swat na polskiej wsi?

Szanowanym pośrednikiem, który kojarzył pary i prosił w imieniu kandydata o rękę panny.

Co oznaczała czarna polewka?

Podanie jej kandydatowi oznaczało odmowę.

Jak uhonorować osobę, która nas poznała?

Toastem, wspomnieniem w przemowie, miejscem przy stole głównym lub upominkiem.

swat i swatka tradycje weselne zmówiny dawne zwyczaje polskie wesele
Udostępnij: Facebook

Czytaj dalej: Tradycje weselne

Wszystkie artykuły w kategorii Tradycje weselne →